Czym Jest duchowość?
- Szczegóły
- Kategoria: O duchowości
Mam wrażenie, że słowo duchowość jest dosyć popularne i zrobiło jakąś karierę… Niemniej czym ona właściwie jest? Można z jednej strony usłyszeć np. o duchowości zakonów: franciszkańskiej, dominikańskiej, benedyktyńskiej, itp., a z drugiej np. o duchowości wschodu. W ruchach samopomocowych opartych na programie 12 kroków i 12 tradycji, mówi się, że program ten jest duchowy, a nie religijny. Ruchy te nie utożsamiają się zresztą z żadnym światopoglądem religijnym, ani świeckim…
Myślę, że dla pewnego porządku trzeba z jednej strony napisać o duchowym, wymiarze człowieka. Wynika on ze struktury istoty ludzkiej, która niejako składa się z niematerialnej (czyli duchowej) duszy i materialnego ciała. Dusza (gr. psyche, stąd psychika) to duchowy, a więc niematerialny wymiar człowieka, przejawiający się poprzez akty rozumu (myślenie) i woli (decydowanie), oraz sumienia (dokonywanie oceny moralnej swoich postaw i postępowania). Niektórzy twierdzą, że do swoistych władz duszy, oprócz rozumu, woli i sumienia należy także pamięć, czyli świadomość minionych zdarzeń, spotkanych osób, przyswojonej wiedzy… W teologii katolickiej twierdzi się, że dusza jest stwarzana bezpośrednio przez Boga w momencie poczęcia człowieka. Każdy człowiek posiada duszę, stąd jest duchem ucieleśnionym, lub ciałem uduchowionym. Każdy więc może prowadzić życie duchowe, lub też życie wewnętrzne…
Z kolei w teologii katolickiej mówi się, że życie duchowe to życie będące darem Ducha Świętego, otrzymywanego na chrzcie. Chodzi tu o życie w stanie łaski uświęcającej i rozwój tego życia w dążeniu do pełnego zjednoczenia z trójjedynym Bogiem przez wiarę, nadzieję i miłość. Pojawia się tu jednak pewna trudność, która polega na tym, że tak rozumianego życie duchowe mogą prowadzić tylko chrześcijanie, a nie wszyscy nimi są.
Jeśli chodzi o różne duchowości występujące w ramach katolicyzmu, to chodzi tu o pewne drogi i sposoby rozwoju duchowego, różne wyrazy pobożności, praktykowane w różnych krajach (np. duchowość rosyjska, francuska, polska, itp.) w różnym czasie (np. duchowość starożytna, biblijna, średniowiecza, współczesna) czy w różnych rodzinach zakonnych (np. franciszkańska, ignacjańska, karmelitańska, itp.). Chodzi tu również o różnorakie rozłożenie teologicznych akcentów, oraz naśladowanie i twórczą kontynuację charyzmatów założycieli zgromadzeń, np. św. Benedykta, św. Franciszka, św. Dominika, św. Jana od Krzyża itp., którzy w swoim życiu naśladowali Chrystusa. Mówi się także o duchowości stanów życia: świeckiej, małżeńskiej, kapłańskiej, zakonnej. Chrześcijanie niezależnie od stanu życia wezwani są do bycia uczniami Jezusa i naśladowania Go, co jest możliwe tylko dzięki pomocy Ducha Św.
Duchowość religii niechrześcijańskich łączy się z ich doktryną, światopoglądem, kultem, praktykami religijnymi, kulturą, tradycjami, historią, mentalnością ludzi, itp. Określenie „duchowość wschodu”, wymaga doprecyzowania: czy chodzi tu o duchowość chrześcijan prawosławnych, czy raczej osób wyznających hinduizm, buddyzm, szintoizm, itp.
Jeśli chodzi o ruchy samopomocowe, to powstały one w U.S.A. Pierwszym z nich był ruch Anonimowych Alkoholików. W literaturze AA pojęcie duchowości nie jest zbyt precyzyjne. Można przyjąć, że chodzi tu o relacje człowieka przede wszystkim z Bogiem (jakkolwiek Go pojmuje), lub też jakąś mniej lub bardziej określoną Siłą Wyższą od człowieka, innymi ludźmi, sobą samym oraz ewentualnie światem przyrody, rzeczy.
Wyznawcy różnych religii mogą prowadzić, życie religijne, moralne. Ludzi niewierzący, życie etyczne. Chrześcijanie zaproszeni są do życia w Bliskości z Bogiem Ojcem przez Jezusa w Duchu Świętym, do rozwijania więzi z Bogiem i innymi, oraz dzielenia się swoją wiarą. Jest to o tyle istotne, że każdy człowiek jest zaproszony do osobistej przyjaźni z Bogiem i życia duchowego rozumianego w sensie chrześcijańskim…
Istnieje jeszcze teologia życia duchowego, będąca jednym z działów katolickiej teologii. Opisuje ona naturę i rozwój życia duchowego w oparciu o Pismo Święte, Tradycję (np. pisma ojców Kościoła, pisarzy wczesnochrześcijańskich), dokumenty Magisterium Kościoła, pisma świętych, doktorów Kościoła, a także dane pochodzące z nauk o człowieku: antropologię, psychologię religii, itp.
dr Piotr Chrabąszcz