Ucieczka w śmierć, czyli o zachowaniach suicydalnych

  • Drukuj
Szczegóły
Kategoria: psychoterapia i logoterapia
Strona 1 z 4

 

Jakiś czas temu wpewnejszkole średniej miała miejsce próba samobójcza.  Zdarzenie to, co zrozumiałe, wywołało spore poruszenie w społeczności szkolnej, wśród uczniów jak i nauczycieli. Osobiście też czułem się tym faktem mocno poruszony.

Pracuje w edukacji ok 21 lat i nie przypominam sobie podobnej sytuacji w szkole w której pracuję. W ubiegłym roku szkolnym u jednego z uczniów podczas lekcji religii zobaczyłem blizny na rękach. Nie pamiętam, dokładnie jak do tego doszło, mogłem go o to zapytać, niemniej uczeń ten przy wszystkich przyznał się do samokaleczania. Sprawę zgłosiłem wychowawcy, który rozmawiał z uczniem, kontaktował się z rodzicami. Uczeń został też objęty pomocą pedagoga i psychologa szkolnego. 

1. Myśli i zachowania samobójcze. Temat myśli i zachowań samobójczych (suicydalnych) jest bardzo delikatny, drażliwy, obciążający, trudny. Chodzi generalnie o myśli i zachowania zmierzające do odebrania sobie życia. Bynajmniej nie uważam się tu za jakiegoś specjalistę. Jestem teologiem, na studiach specjalizowałem się z pedagogiki i katechetyki, pracuję od ponad 21 lat jako katecheta, a od kilku miesięcy jako bibliotekarz. Ukończyłem kurs logowychowania wg logoterapii Viktora Frankla, organizowany przez fundację wspierania wychowania Archezja, a obecnie studiuję personalizm i logoterapię w nauczaniu i wychowaniu. Natomiast uważam, że problem jest istotny i poważny. Wydaje mi się, że trzeba o nim z młodzieżą w odpowiedni sposób rozmawiać, chociażby po to, żeby go jakoś oswoić, pomóc się z nim jakoś uporać, zwłaszcza, gdy w placówce dochodzi do zachowań suicydalnych (oczywiście mogę się mylić). 

2. Statystyki. Jeśli chodzi o statystyki to dane Komendy Głównej Policji zostały pozyskane za pomocą prawa do informacji publicznej i przedstawiają obraz na dzień 20 stycznia 2026. Informacje przekazane przez KGP pokazują, że w całym 2025 roku (od stycznia do grudnia) odnotowanych zostało 1925 prób samobójczych dzieci i młodzieży oraz 161 samobójstw (prób, które zakończyły się zgonem). Najwięcej prób miało miejsce w woj. pomorskim – 302 przypadki oraz w woj. śląskim – 299 przypadków. Najmniej w woj. lubuskim – 31 osób młodych i w woj. opolskim – 27 osób młodych.  Czas pandemii znacząco przyczynił się do pogorszenia kondycji psychicznej wśród dzieci i młodzieży, jednocześnie, dane z ubiegłych lat pokazują, że tendencja wzrostowa w przypadku prób samobójczych dzieci i młodzieży została zahamowana. Nie ma już skokowych wzrostów wśród najmłodszych osób, które targnęły się na swoje życie. Wciąż jednak potrzebne są długofalowe programy w opiece zdrowotnej i programy profilaktyczne w szkołach. Statystyki należałoby też badać w pewnym okresie czasu, aby móc w przybliżeniu stwierdzić, czy rzeczywiście mamy do czynienia z tendencją spadkową, czy utrzymuje się na podobnym poziomie, czy też wykazuje tendencje wzrostowe. Właściwie za każdą cyfrą, kryje się dramat osoby, będącej w ciężkim kryzysie, jak i jej bliskich oraz środowiska rodzinnego, szkolnego, szerzej społecznego, w którym dana osoba żyje.

3. Przyczyny zachowań suicydalnych. Oczywiście mogą być bardzo różne przyczyny kryzysów suicydalnych. Każdy człowiek spotyka się w swoim życiu z różnymi trudnościami, przeciwnościami, problemami, z którymi nie raz trudno sobie poradzić. Tu jednak, jak się wydaje, mamy do czynienia z przypadkiem, kiedy ktoś przeżywa sytuację kryzysową  przez dłuższy okres czasu i jest nią w swoim odczuciu totalnie przygnieciony, nie radzi sobie, jego zasoby wydają się być niemal całkowicie, lub są zupełnie wyczerpane. Osoba taka nie otrzymuje odpowiedniego wsparcia w swoich trudnościach, lub nie jest w stanie o taką pomoc poprosić. Występuje u niej niemal całkowita, lub całkowita utrata nadziei, na wyjście z sytuacji. Pojawia się tzw. tunelowe widzenie i jedynym rozwiązaniem, ucieczką od bólu wydaje się być śmierć. Człowiek taki w swoim odczuciu może postrzegać siebie jako ciężar dla innych, może mu się wydawać, że jego życie nie ma żadnego znaczenia, dla nikogo nie jest ważne. Stopniowo następuje całkowita utrata poczucia sensu życia. Co może być powodem tak i dramatycznego silnego kryzysu? Najczęstsze przyczyny i mechanizmy kryzysów suicydalnych u młodzieży zwykle nie wynikają z jednego wydarzenia, ale z nakładania się wielu czynników. Może nimi być:

  • przeciążenie emocjonalne i poczucie bezradności,
  • poczucie długotrwałej samotności i/ lub odrzucenia; “nie mam z kim porozmawiać”, nikt nie może mi pomóc”,
  • przemoc rówieśnicza, także cyberprzemoc,
  • konflikty rodzinne albo brak bezpiecznej relacji z dorosłym, rozwód rodziców, uzależnienia wśród jednego lub obojga rodziców,
  • zaawansowana depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia osobowości, stany psychotyczne, ADHD, uzależnienia chemiczne, behawioralne, cyberuzależnienia,
  • perfekcjonizm i presja osiągnięć,
  • trudności tożsamościowe i niska samoocena,
  • doświadczenie traumy lub zaniedbania,
  • poczucie, że „jestem ciężarem” albo „nic się już nie zmieni”.

U nastolatków kryzys często wygląda inaczej niż u dorosłych. Zamiast wyraźnego smutku mogą pojawiać się drażliwość i wybuchy złości, wycofanie, problemy ze snem, autoagresja, ryzykowne zachowania, nagły spadek motywacji, izolacja od znajomych, mówienie o bezsensie życia albo znikaniu poczucia sensu, znaczenia. Ważne jest też to, że myśli samobójcze często nie oznaczają dosłownej chęci śmierci — częściej są próbą przerwania cierpienia, które wydaje się nie do zniesienia i bez wyjścia.